fa بررسی اثر تجارت بر توسعه: ارزیابی و مقایسه شاخص‌های درآمد سرانه، توسعه انسانی و پیشرفت انسانی پژوهشي Research <p style="text-align: justify;">&nbsp;اگرچه ارتباط تجارت و توسعه از دیرباز مورد توجه اقتصاددانان قرار داشته است، در پژوهش‌های انجام‌شده در این زمینه، عمدتاً از درآمد سرانه به عنوان شاخص توسعه استفاده شده و بنابراین، از سایر ابعاد توسعه و کیفیت زندگی غفلت گردیده است. در این پژوهش، با استفاده از داده‌های 104 کشور در دوره 2010-1994، رابطه تجارت و سه شاخص مختلفِ توسعه، یعنی درآمد سرانه، شاخص توسعه انسانی و شاخص پیشرفت انسانی مورد ارزیابی و مقایسه قرار می‌گیرد. هر کدام از این سه شاخص، در یک الگوی مجزا برآورد شده و در هر الگو، رشد شاخص توسعه به صورت تابعی از رشد تجارت سرانه و وقفه‌های آن، در کنار گروهی از متغیرهای اثرگذار بر توسعه در نظر گرفته شده است. بر اساس نتایج حاصل از تخمین، اثر مثبت رشد تجارت سرانه و وقفه‌های آن بر رشد هر سه شاخص، مورد تأیید قرار می‌گیرد. با این تفاوت که آثار باوقفه تجارت در الگوی درآمد سرانه، تا دو دوره، اما در الگوهای دیگر تا چهار دوره تأیید می‌شود. بنابر یافته‌های این پژوهش، اگرچه آثار آنی تجارت بر درآمد سرانه بزرگ‌تر بوده است، اما آثار مثبت رشد تجارت بر شاخص‌هایی که ابعاد بیش‌تری از توسعه‌یافتگی کشورها را مد نظر دارد، مدت بیش‌تری به طول می‌انجامد.</p> <p style="text-align: justify;">The relationship between trade and development has long been of interest to economists, but studies in this field mainly used per capita income as an indicator of development, and so other aspects of development and quality of life were neglected. This article investigates the relationship between trade and development, using the panel data of 104 countries over the 1994 -2010 period. We use three indices of development: per capita income, human development index (HDI) and index of human progress (IHP). Each of these three indicators have been estimated in a separate model. The rate of growth of development index is assumed to be a function of the rate of growth of per capita trade, its lagged values, and other explanatory variables. The empirical results confirm the positive direct impact of trade on development in each regression. The lag structure of the impact of trade on development was different for these indices. According to the study, although the immediate effects of trade on income per capita are larger, but the positive effects of trade on the indicators with more dimensions of development, lasts longer.</p> توسعه, شاخص توسعه انسانی, شاخص پیشرفت انسانی, درآمد سرانه, تجارت, داده‌های پانل. Development, Human Development Index (HDI), Index of Human Progress (IHP), Per Capita Income, Trade, Panel Data. 119 142 http://eprj.ir/browse.php?a_code=A-10-266-2&slc_lang=fa&sid=1 Zahra Azizi زهرا عزیزی z.azizi@alzahra.ac.ir 10031947532846004558 10031947532846004558 Yes Alzahra University دانشگاه الزهرا