1- گروه اقتصاد، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
2- گروه اقتصاد، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران ،ebrahimi46@iau.ac.ir
2- گروه اقتصاد، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران ،
چکیده: (416 مشاهده)
این مطالعه به بررسی کاربردی رهیافت کومانور-لیبنشتاین در اندازهگیری هزینههای اجتماعی انحصار در صنایع منتخب ایران طی دوره ۱۴۰۱-۱۳۸۱ میپردازد. در چارچوب این رهیافت، هزینه رفاهی ناشی از انحصار تنها به «ناکارایی تخصیصی» محدود نبوده و «ناکارایی X» (اتلاف منابع ناشی از بیکفایتی داخلی بنگاهها) را نیز به عنوان مؤلفهای اساسی در بر میگیرد. با استفاده از دادههای پانلی مرکز آمار ایران و به کارگیری روشهای اقتصادسنجی پیشرفته (مانند GMM و SUR)، متغیرهای کلیدی مدل شامل کشش قیمتی تقاضا، هزینه نهایی و ناکارایی X برآورد شد. یافتهها حاکی از آن است که اولاً، صنایع پایه و استراتژیک (مانند آهن و فولاد و خودروسازی) سهم عمدهای از هزینه رفاهی کل را به خود اختصاص دادهاند. ثانیاً، روند هزینه رفاهی در بلندمدت صعودی و بهویژه در سالهای پایانی دوره (۱۴۰۱-۱۳۹۹) با شتابی نگرانکننده نزدیک به دو برابر شده است. این نتایج، تشدید بحران انحصار و تأثیر مستقیم آن بر کاهش رفاه عمومی در اقتصاد ایران را نشان میدهد.
واژههای کلیدی: انحصار، ناکارایی x، هزینههای اجتماعی انحصار، رویکرد لیبنشتاین – کومانور، صنایع منتخب.
فهرست منابع
1. Aguilar, G., & Portilla, J. (2024). Market power, social welfare, and efficiency in the Peruvian microfinance. Economia Politica, 41(1), 123-152. [DOI:10.1007/s40888-023-00321-y]
2. Akerlof, G. A. (1970). The Market for Lemons: Quality Uncertainty and the Market Mechanism. Quarterly Journal of Economics, 84(3), 488-500 (pp. 490-495). [DOI:10.2307/1879431]
3. Bain, J. S. (1956). Barriers to New Competition (1st ed., pp. 45-50). Harvard University Press. [DOI:10.4159/harvard.9780674188037]
4. Bhuyan, S. N. & Lopez, R. (1997). Oligopoly Power in the Food and Tobacco Industries. American Journal of Agricultural Economics, 3(79), 1035-1043. [DOI:10.2307/1244442]
5. Bhuyan, S., & Lopez, R. A. (1998). What determines welfare losses from oligopoly power in the food and tobacco industries?. Agricultural and Resource Economics Review, 27, 258-265. [DOI:10.1017/S1068280500006572]
6. Cespa, G., & Vives, X. (2022). Exchange competition, entry, and welfare. The Review of Financial Studies, 35(5), 2570-2624. [DOI:10.1093/rfs/hhab101]
7. Comanor, W.S., & Leibenstein, H. (1969). Allocative Efficiency, X-efficiency and the Measurement of Welfare Losses. Economica, 36(3), 304-309. [DOI:10.2307/2551810]
8. Cowling, K. I., & Mueller, D. C. (1978). The social costs of monopoly power. In The Economics of Industrial Organization (pp. 112-130). MIT Press. [DOI:10.2307/2231975]
9. Deng, Z., Luo, Y., Yang, C., & Fan, X. (2024). Effective Market Power and Welfare Loss. Australian Economic Papers. [DOI:10.1111/1467-8454.12386]
10. Dickson, V.A., & Yu, W. (1989). Welfare losses in Canadian manufacturing under alternative oligopoly regimes. International Journal of Industrial Organization, 2(7), 257-267. [DOI:10.1016/0167-7187(89)90022-2]
11. Ferna, J. A., Guevara, N., & Maudos, J. (2004). Measuring welfare loss of market power: an application to European banks. Applied Economics Letters, 11, 833-836. [DOI:10.1080/1350485042000263908]
12. Gumus, E. D. (2007). The Social Costs of Monopoly: A Survey and an Evaluation. Akdeniz İİBF Dergisi, 7(13), 149-164. Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=1075248.
13. Harberger, A. C. (1954). Monopoly and resource allocation. The American Economic Review, 44(2), 77-87.
14. Kasman, A. N. (2002). Cost Efficiency, Scale Economies, and Technological Progress in Turkish Banking. Central Bank Review, Research and Monetary Policy Department, Central Bank of the Republic of Turkey, 2(1), 1-20.
15. Lopez R. B., & Liron-Espana, C. (2002). Social Welfare and the Market Power-Efficiency Tradeoff in U.S. Food Processing: A Note. Journal of Agricultural & Food Industrial Organization, De Gruyter, 1(1), 1-10. [DOI:10.2202/1542-0485.1007]
16. Mankiw, N. G. (2021). Principles of Microeconomics (9th ed.). Cengage Learning.
17. Mwangi, I. W. (2024). The Impact of Power Sector Reforms on Efficiency, Access and Household Welfare in Kenya (Doctoral dissertation, University of Nairobi).
18. Pigou, A. C. (1920). The Economics of Welfare (1st ed., pp. 60-65). Macmillan.
19. Pindyck, R. S., & Rubinfeld, D. L. (2018). Microeconomics (8th ed.). Pearson.
20. Posner, R. A. (1976). Antitrust Law: An Economic Perspective (pp. 45-67). University of Chicago Press. [DOI:10.2307/1599199]
21. Raveendranathan, G., & Herkenhoff, K. (2024). Who Bears the Welfare Costs of Monopoly? The Case of the Credit Card Industry. The Case of the Credit Card Industry (December 9, 2019), 1-56. [DOI:10.2139/ssrn.3501917]
22. Rezitis, A. H., & Kalantzi, M. (2012). Measuring Market Power and Welfare Losses in the Greek Food and Beverages Manufacturing Industry. Journal of Agricultural & Food Industrial Organization, 1(10), 1-33. [DOI:10.1515/1542-0485.1368]
23. Schumpeter, J. A. (1942). Capitalism, socialism and democracy (1st ed., pp. 1-400). Harper & BrothersStiglitz, J. E. (2000). Economics of the Public Sector. W.W. Norton & Company.
24. Tirole, J. (1988). The Theory of Industrial Organization (1st ed., pp. 120-125). MIT Press.
25. Tirole, J. (2017). Economics for the Common Good. Princeton University Press. [DOI:10.2307/j.ctvc77hng]
26. Varian, H. R. (2010). Intermediate Microeconomics: A Modern Approach (8th ed.). W. W. Norton & Company.
27. ابونوری، اسمعیل و واعظی، حمیده سادات (1400). ساختار انحصاری و برآورد هزینههای اجتماعی ناشی از آن در صنعت فولاد ایران. فصلنامه علمی پژوهشهای اقتصاد صنعتی، دوره 5، شماره 17، ص 11-28.
28. جهانتیغ، فروغ؛ شهیکیتاش، محمدنبی و پهلوانی، مصیب (1394). ارزیابی هزینه رفاهی ناشی از انحصار در صنایع ایران: رویکرد لیبن اشتاین. مجله مطالعات اقتصادی ایران، دوره 4، شماره 1، ص 1-26.
29. خداداد کاشی، فرهاد (1380). برآورد هزینههای اجتماعی انحصار در بخش صنعت ایران. پژوهشنامه بازرگانی،دوره 6، شماره 21، ص 83-116.
30. راسخ جهرمی، عرفانه و ابراهیمی، مهرزاد (1403). برآورد ناکارایی x و هزینههای رفاهی انحصار در صنعت محصولات شیمیایی: رویکرد لیبنشتاین- کومانور. فصلنامه پژوهشهای اقتصاد صنعتی، دوره 8، شماره 28، ص 17-30.
31. شفیعی، افسانه و تشکینی، احمد (1389). اندازهگیری هزینههای رفاهی عملکرد در صنعت بانکداری ایران: رویکرد ناکارایی تخصیصی و ناکارایی x. مدلسازی اقتصادی، دوره 1، شماره 1، ص 107-134.
32. شهیکیتاش، محمد نبی و فیوضی اختیاری، نسیم (1388). برآورد هزینه رفاهی ناشی از انحصار مؤثر در صنعت بیمه ایران. پژوهشهای اقتصادی ایران، دوره 13، شماره 38، ص 133-155.
33. صبائی، امیرمهدی (1392). بررسی ساختار و هزینههای اجتماعی انحصار در صنعت بانکداری ایران (سال ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۰). پایاننامه کارشناسی ارشد، گروه مدیریت، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران.
34. محمدی، تیمور؛ ناظمان، حمید و سالم، علیاصغر (1391). برآورد هزینههای رفاهی انحصار در صنعت خودروی ایران. اقتصاد و الگوسازی، دوره 3، شماره 11و 12، ص 80-119.
35. میکائیلی، سیده وجیهه و مهرآرا، محسن (1398). اندازهگیری هزینههای اجتماعی انحصار در بخش صنعت ایران و تعیین عوامل مؤثر بر آن. فصلنامه علمی پژوهشهای اقتصاد صنعتی، دوره 3ف شماره 10، ص 7-21
| بازنشر اطلاعات | |
.jpg) |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution 4.0 International License قابل بازنشر است. |
- کاربران حاضر در وبگاه: 0 کاربر;
- میهمانان در حال بازدید: 1004 کاربر;
- تمام بازدیدها: 24297707 بازدید;
- بازدید 24 ساعت قبل: 48895 بازدید
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
