اکبر کمیجانی1 
، مهدی هادیان2 ، علی توسلی نیا*3
، مهدی هادیان2 ، علی توسلی نیا*3
1- استاد اقتصاد، دانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2- استادیار، گروه مطالعات سیاستهای پولی و ارزی، پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی، تهران، ایران
3- پژوهشگر، پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی، تهران، ایران. ،alitavassoli1994@gmail.com
2- استادیار، گروه مطالعات سیاستهای پولی و ارزی، پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی، تهران، ایران
3- پژوهشگر، پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی، تهران، ایران. ،
چکیده: (453 مشاهده)
پژوهش حاضر با هدف بررسی همبستگی شرطی نامتقارن ناترازی بودجه دولت با رشد نقدینگی در اقتصاد ایران طی دوره ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۳ انجام شده است. ناترازی بودجه در دو سطح کلی (بودجه عمومی) و تفکیکی (ناترازی عملیاتی و سرمایهای) بررسی شده و برای تحلیل روابط کوتاهمدت و بلندمدت از رهیافت خودرگرسیونی با وقفههای توزیعی غیرخطی (NARDL) استفاده شده است. آزمون کرانهها، وجود هم انباشتگی را تأیید کرده و ضریب تصحیح خطای الگوی نخست (۴۹/۰-) حاکی از سرعت تعدیل مناسب است. یافتهها نشان میدهد که هم حرکتی ناترازی بودجه عمومی با رشد نقدینگی مثبت و معنادار است و واکنش آن به شوکهای افزایشی و کاهشی نامتقارن میباشد؛ بهگونهای که ضریب هم حرکتی شوکهای مثبت ناترازی (۰۲/۱ در بلندمدت) به طور معناداری بزرگتر از ضریب شوکهای منفی (۷۰/۰-) برآورد شده است (آزمون والد با سطح احتمال ۰۰۰/۰). نرخ ارز غیررسمی و قیمت ریالی درآمد نفت نیز هم حرکتی مثبت و نامتقارن با نقدینگی نشان میدهند. بر اساس الگوی تفکیکی، هم حرکتی ناترازی عملیاتی با نقدینگی (۰۷/۱) در مقایسه با ناترازی سرمایهای (۶۹/۰) قویتر و پایدارتر است (آزمون والد میان متغیری با سطح احتمال ۰۴۶/۰). افزون بر این، آزمون علیت تودا‑یاماموتو وجود قابلیت پیشبینی یکطرفه (علیت گرنجری) از ناترازی بودجه (بهویژه ناترازی عملیاتی) به رشد نقدینگی را تأیید میکند. تحولات نقدینگی در ایران حاصل تعامل همزمان عوامل مالی، خارجی و واقعی است و الگوی مشاهدهشده با چارچوب سلطه مالی سازگار میباشد. با این حال، تأکید میشود که یافتههای این مطالعه بهعنوان هم حرکتیهای شرطی تفسیر شده و استنباط علیت ساختاری از آن امکانپذیر نیست. با فرض صحت یافتهها، این گمانه قوت میگیرد که هرگونه برنامه تثبیت اقتصادی ناگزیر از اصلاح ساختار هزینههای جاری دولت خواهد بود. آزمون این فرضیه، نیازمند پژوهشهای علی ساختاری آتی است.
فهرست منابع
1. Adewale, A. A. (2025). Effects of budget deficit and money supply on inflation in Nigeria (1991-2023): ARDL evidence. Business Excellence and Management, 15(3), 21-39. [DOI:10.24818/beman/2025.15.3-02]
2. • Alti, A., Kume, F., & Özkan, N. (2014). Oil revenues and macroeconomic fluctuations in oil-exporting economies. Energy Economics, 44, 1-12.
3. • Bhusal, T. P. (2013). An econometric analysis of deficit budget, money supply and inflation in Nepal.Tribhuvan University Journal, 28(1-2), 315-324. [DOI:10.3126/tuj.v28i1-2.26261]
4. • Blanchard, O. (2021). Macroeconomics (8th ed.). Pearson.
5. • Branson, W. H., & Henderson, D. W. (1985). Monetary theory and policy. In R. W. Jones & P. B. Kenen (Eds.), Handbook of International Economics (Vol. 2, pp. 749-805). Elsevier. [DOI:10.1016/S1573-4404(85)02006-8]
6. • Cagan, P. (1956). The monetary dynamics of hyperinflation. In M. Friedman (Ed.), Studies in the quantity theory of money (pp. 25-117). University of Chicago Press.
7. • Coibion, O., Gorodnichenko, Y., & Weber, M. (2021). *Fiscal *Policy and Households' Inflation Expectations: Evidence from a Randomized Control Trial (NBER Working Paper No. 28485). National Bureau of Economic Research. [DOI:10.3386/w28485]
8. • Dornbusch, R. (1976). Expectations and exchange rate dynamics. Journal of Political Economy, 84(6), 1161-1176. [DOI:10.1086/260506]
9. • Duodu, E., Addai, E. K., & Adusah-Poku, F. (2022). Causality between budget deficit, money supply and inflation in Ghana: Evidence from VECM and Granger causality tests (1999Q1-2019Q4).
10. • Erdil Şahin, B. (2019). Analysis of the relationship between inflation, budget deficit and money supply in Turkey by ARDL approach: 1980-2017. Journal of Life Economics, 6(3), 297-306. [DOI:10.15637/jlecon.6.018]
11. • Friedman, M. (1956). The quantity theory of money: A restatement. In M. Friedman (Ed.), Studies in the Quantity Theory of Money (pp. 3-21). University of Chicago Press.
12. • Friedman, M. (1970). The counter-revolution in monetary theory.
13. • Friedman, M., & Schwartz, A. J. (1963). A Monetary History of the United States, 1867-1960. Princeton University Press.
14. • Friedman, M., & Schwartz, A. J. (1986). A monetary history of the United States, 1867-1960. Princeton University Press.
15. • Gale, W. G., & Auerbach, A. J. (۲۰۱۴). Forgotten But Not Gone: The Long-Term Fiscal Imbalance. Brookings Institution.
16. • Galí, J. (2014). Monetary policy, inflation, and the business cycle: An introduction to the New Keynesian framework (2nd ed.). Princeton University Press.
17. • Hamilton, J. D. (2011). Historical oil shocks. In Handbook of Major Events in Economic History. Elsevier. [DOI:10.3386/w16790]
18. • International Monetary Fund (IMF). (2019). Fiscal Institutions and Public Investment. Washington, DC: International Monetary Fund.
19. • Jayaraman, T. K., & Chen, H. (2014). Testing Long-Run Neutrality of Money in Fiji (No. 2014/05). School of Economics Working Paper.
20. • Olasupo, M., & Isenere, D. (2026). Fiscal Dominance and Monetary Policy Inertia: Evidence from Nigeria. [DOI:10.2139/ssrn.6555102]
21. • Pesaran, M. H., & Shin, Y. (1995). An autoregressive distributed lag modelling approach to cointegration analysis (Vol. 9514, pp. 371-413). Cambridge, UK: Department of Applied Economics, University of Cambridge. [DOI:10.1017/CBO9781139052221.011]
22. • Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of applied econometrics, 16(3), 289-326. [DOI:10.1002/jae.616]
23. • Reinhart, C. M., & Rogoff, K. (2010). This Time Is Different: Eight Centuries of Financial Folly. [DOI:10.1515/9781400831722]
24. • Sajid, G. M., & Riaz, B. (2002). Budget deficit, money supply and inflation: Testing for causality. Pakistan Journal of Applied Economics, 18(1-2), 65-84.
25. • Sargent, T. J., & Wallace, N. (1981). Some unpleasant monetarist arithmetic. Federal Reserve Bank of Minneapolis Quarterly Review, 5(3), 1-17. [DOI:10.21034/qr.531]
26. • Shin, Y., Yu, B., & Greenwood-Nimmo, M. (2014). Modelling asymmetric cointegration and dynamic multipliers in a nonlinear ARDL framework. In Festschrift in honor of Peter Schmidt: Econometric methods and applications (pp. 281-314). New York, NY: Springer New York. [DOI:10.1007/978-1-4899-8008-3_9]
27. • Subedi, R., et al. (2024). Inflation and liquidity interaction in developing economies. Journal of Monetary Economics Studies, 18(2), 45-67.
28. • Toda, H. Y., & Yamamoto, T. (1995). Statistical inference in vector autoregressions with possibly integrated processes. Journal of econometrics, 66(1-2), 225-250. [DOI:10.1016/0304-4076(94)01616-8]
29. • Zivot, E., & Andrews, D. W. K. (1992). Further evidence on the great crash, the oil-price shock, and the unit-root hypothesis. Journal of Business & Economic Statistics, 10(3), 251-270. [DOI:10.1080/07350015.1992.10509904]
30. اخلاقی یزدینژاد، اسماعیل و شمسالدینی، مصطفی (1401). بررسی تأثیر سیاستهای تهاجمی مالیاتی بر نقدینگی اضافی با تأکید بر نقش بیثباتی محیطی و اقتصادی. پژوهشهای حسابداری مالی، 54، صفحات 108-83.
31. • باقرپور اسکویی، الناز و شاکری، عباس (1402). تحلیل رابطه تورم و کسری بودجه دولت در اقتصاد ایران: رویکرد همدوسی موجکی. دو فصلنامه توسعه علوم انسانی، 4(8)، 44-27.
32. • تشکینی، احمد و شفیعی، افسانه (1384). متغیرهای پولی و مالی آزمون خنثایی پول. پژوهشنامه بازرگانی، 35(1): 152-125.
33. • توسلی، سلاله (۱۴۰۳). کسری بودجه، پایه پولی و تورم (شواهدی از اقتصاد ایران)، فصلنامه پژوهشنامه اقتصاد و برنامهریزی، ۲۹ (۳): 44-23.
34. • حاج امینی، مهدی؛ احمدی شادمهری، محمدطاهر؛ فلاحی، محمدعلی و ناجی میدانی، علیاکبر (1394). تأثیر کسری بودجه بر نقدینگی در اقتصاد ایران با تأکید بر درون-زایی داراییهای سیستم بانکی. فصلنامه پژوهشها و سیاستهای اقتصادی، 23(75)،28-1.
35. • دهقانی، علی؛ احیایی، معصومه و صفوی بیژن (1396). بررسی رابطه کسری بودجه، رشد عرضه پول و تورم در ایران (1393-1383) با استفاده از روش VAR و آزمونهای اقتصادسنجی. پژوهشهای اقتصادی ایران، 12(2)، 67-45.
36. • سرگلزایی، مصطفی؛ تکلو، امیر و محمودی، محمود (1401). اثر مطالبات بانکها از دولت و کسری بودجه بر نقدینگی بانکهای خصوصی ایران، چهارمین همایش سالانه انجمن مالی ایران، اصفهان.
37. • صادقی عمروآبادی، بهروز و کاظمی، احسان (1401). تحلیل اثر حکمرانی و چرخههای سیاسی بر تغییرات نقدینگی و کسری بودجه در اقتصاد ایران. فصلنامه پژوهشهای اقتصادی ایران، 90، صفحات 207-171.
38. • صمصامی مزرعه آخوند حسین و بختیاری احمد (1401). بررسی اثرات تأمین کسری بودجه بخش دولتی از سیستم بانکی: شواهدی از الگوی تعادل عمومی پویای تصادفی. تحقیقات مدلسازی اقتصادی. ۱۳ (۴۹) :152-112.
39. • فرهنگدوست، سارا؛ ناصری، سیده فاطمه و فلاحی، محمدعلی (1394). بررسی نقش کسری بودجه و درآمدهای نفتی در رشد متغیرهای پولی و تورمی در ایران. مجله اقتصاد کلان و سیاستهای پولی، 7 (1)، 39-21.
40. • کمیجانی اکبر، علینژاد مهربانی فرهاد (1391). ارزیابی اثربخشی کانالهای انتقال پولی بر تولید و تورم و تحلیل اهمیت نسبی آنها در اقتصاد ایران. فصلنامه پژوهشنامه اقتصاد و برنامهریزی. ۱۷ (۲) :۶۳-۳۹.
| بازنشر اطلاعات | |
.jpg) |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution 4.0 International License قابل بازنشر است. |
- کاربران حاضر در وبگاه: 0 کاربر;
- میهمانان در حال بازدید: 1004 کاربر;
- تمام بازدیدها: 24297707 بازدید;
- بازدید 24 ساعت قبل: 48895 بازدید
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
