بهار                   برگشت به فهرست مقالات | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print

اثر نامتقارن تراز بودجه دولت بر رشد نقدینگی در ایران
اکبر کمیجانی1 ، مهدی هادیان2 ، علی توسلی نیا*3
1- استاد اقتصاد، دانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2- استادیار، گروه مطالعات سیاست‌های پولی و ارزی، پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی، تهران، ایران
3- پژوهشگر، پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی، تهران، ایران. ، alitavassoli1994@gmail.com
چکیده:   (825 مشاهده)
تراز بودجه دولت و رشد نقدینگی از مهم‌ترین متغیرهای اثرگذار بر ثبات اقتصاد کلان در ایران هستند و بررسی رابطه میان آن‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر نامتقارن تراز بودجه دولت بر رشد نقدینگی در ایران طی دوره زمانی ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۳ و با استفاده از الگوی خودرگرسیون با وقفه‌های توزیعی غیرخطی (NARDL) انجام شده است. این روش امکان تفکیک تغییرات مثبت و منفی تراز بودجه را فراهم می‌آورد تا واکنش نامتقارن رشد نقدینگی نسبت به هر یک از این تغییرات در کوتاه‌مدت و بلندمدت بررسی شود. متغیرهای کنترلی پژوهش شامل درآمدهای نفتی واقعی، نرخ ارز بازار آزاد و رشد اقتصادی هستند. نتایج آزمون کرانه‌ها وجود رابطه بلندمدت میان متغیرهای پژوهش را تأیید کرد. یافته‌های برآورد ضرایب نشان داد که اجزای مثبت و منفی تراز بودجه دولت اثرهای معناداری بر رشد نقدینگی در کوتاه‌مدت و بلندمدت دارند. همچنین، آزمون والد وجود اثرهای نامتقارن تراز بودجه بر رشد نقدینگی را در هر دو دوره کوتاه‌مدت و بلندمدت تأیید کرد و نشان داد که شدت اثر تغییرات مثبت تراز بودجه با شدت اثر تغییرات منفی آن یکسان نیست؛ به‌گونه‌ای‌که قدر مطلق ضریب بلندمدت جزء مثبت (۴۶۸/۰) از قدر مطلق ضریب جزء منفی (۳۹۲/۰) بیش‌تر است که بیانگر نامتقارن بودن رابطه میان تراز بودجه و رشد نقدینگی در اقتصاد ایران است. همچنین، درآمدهای نفتی واقعی و نرخ ارز اثر مثبت و رشد اقتصادی اثر منفی بر رشد نقدینگی نشان دادند. ضریب جمله تصحیح خطا (۶۸۴/۰-) نیز بیانگر سرعت مناسب تعدیل الگو به سمت تعادل بلندمدت است. بر اساس یافته‌ها، کنترل پایدار رشد نقدینگی صرفاً با ابزارهای سیاست پولی امکان‌پذیر نیست و مستلزم تقویت انضباط مالی دولت، کاهش وابستگی بودجه به درآمدهای نفتی، مدیریت هزینه‌های جاری، شفافیت بیش‌تر در تأمین مالی بودجه و هماهنگی مؤثر میان سیاست‌های مالی و پولی است.
واژه‌های کلیدی: تراز بودجه، رشد نقدینگی، سلطه مالی، وقفه‌های توزیعی غیرخطی
     
پژوهشی: پژوهشي | موضوع مقاله: اقتصاد کلان
دریافت: 1405/4/8 | پذیرش: 1405/5/31
فهرست منابع
1. Adewale, A. A. (2025). Effects of budget deficit and money supply on inflation in Nigeria (1991-2023): ARDL evidence. Business Excellence and Management, 15(3), 21-39. [DOI:10.24818/beman/2025.15.3-02]
2. • Alti, A., Kume, F., & Özkan, N. (2014). Oil revenues and macroeconomic fluctuations in oil-exporting economies. Energy Economics, 44, 1-12.
3. • Bhusal, T. P. (2013). An econometric analysis of deficit budget, money supply and inflation in Nepal.Tribhuvan University Journal, 28(1-2), 315-324. [DOI:10.3126/tuj.v28i1-2.26261]
4. • Blanchard, O. (2021). Macroeconomics (8th ed.). Pearson.
5. • Branson, W. H., & Henderson, D. W. (1985). Monetary theory and policy. In R. W. Jones & P. B. Kenen (Eds.), Handbook of International Economics (Vol. 2, pp. 749-805). Elsevier. [DOI:10.1016/S1573-4404(85)02006-8]
6. • Cagan, P. (1956). The monetary dynamics of hyperinflation. In M. Friedman (Ed.), Studies in the quantity theory of money (pp. 25-117). University of Chicago Press.
7. • Coibion, O., Gorodnichenko, Y., & Weber, M. (2021). *Fiscal *Policy and Households' Inflation Expectations: Evidence from a Randomized Control Trial (NBER Working Paper No. 28485). National Bureau of Economic Research. [DOI:10.3386/w28485]
8. • Dornbusch, R. (1976). Expectations and exchange rate dynamics. Journal of Political Economy, 84(6), 1161-1176. [DOI:10.1086/260506]
9. • Duodu, E., Addai, E. K., & Adusah-Poku, F. (2022). Causality between budget deficit, money supply and inflation in Ghana: Evidence from VECM and Granger causality tests (1999Q1-2019Q4).
10. • Erdil Şahin, B. (2019). Analysis of the relationship between inflation, budget deficit and money supply in Turkey by ARDL approach: 1980-2017. Journal of Life Economics, 6(3), 297-306. [DOI:10.15637/jlecon.6.018]
11. • Friedman, M. (1956). The quantity theory of money: A restatement. In M. Friedman (Ed.), Studies in the Quantity Theory of Money (pp. 3-21). University of Chicago Press.
12. • Friedman, M. (1970). The counter-revolution in monetary theory.
13. • Friedman, M., & Schwartz, A. J. (1963). A Monetary History of the United States, 1867-1960. Princeton University Press.
14. • Friedman, M., & Schwartz, A. J. (1986). A monetary history of the United States, 1867-1960. Princeton University Press.
15. • Gale, W. G., & Auerbach, A. J. (۲۰۱۴). Forgotten But Not Gone: The Long-Term Fiscal Imbalance. Brookings Institution.
16. • Galí, J. (2014). Monetary policy, inflation, and the business cycle: An introduction to the New Keynesian framework (2nd ed.). Princeton University Press.
17. • Hamilton, J. D. (2011). Historical oil shocks. In Handbook of Major Events in Economic History. Elsevier. [DOI:10.3386/w16790]
18. • International Monetary Fund (IMF). (2019). Fiscal Institutions and Public Investment. Washington, DC: International Monetary Fund.
19. • Jayaraman, T. K., & Chen, H. (2014). Testing Long-Run Neutrality of Money in Fiji (No. 2014/05). School of Economics Working Paper.‌
20. • Olasupo, M., & Isenere, D. (2026). Fiscal Dominance and Monetary Policy Inertia: Evidence from Nigeria.‌ [DOI:10.2139/ssrn.6555102]
21. • Pesaran, M. H., & Shin, Y. (1995). An autoregressive distributed lag modelling approach to cointegration analysis (Vol. 9514, pp. 371-413). Cambridge, UK: Department of Applied Economics, University of Cambridge.‌ [DOI:10.1017/CBO9781139052221.011]
22. • Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of applied econometrics, 16(3), 289-326.‌ [DOI:10.1002/jae.616]
23. • Reinhart, C. M., & Rogoff, K. (2010). This Time Is Different: Eight Centuries of Financial Folly. [DOI:10.1515/9781400831722]
24. • Sajid, G. M., & Riaz, B. (2002). Budget deficit, money supply and inflation: Testing for causality. Pakistan Journal of Applied Economics, 18(1-2), 65-84.
25. • Sargent, T. J., & Wallace, N. (1981). Some unpleasant monetarist arithmetic. Federal Reserve Bank of Minneapolis Quarterly Review, 5(3), 1-17. [DOI:10.21034/qr.531]
26. • Shin, Y., Yu, B., & Greenwood-Nimmo, M. (2014). Modelling asymmetric cointegration and dynamic multipliers in a nonlinear ARDL framework. In Festschrift in honor of Peter Schmidt: Econometric methods and applications (pp. 281-314). New York, NY: Springer New York.‌ [DOI:10.1007/978-1-4899-8008-3_9]
27. • Subedi, R., et al. (2024). Inflation and liquidity interaction in developing economies. Journal of Monetary Economics Studies, 18(2), 45-67.
28. • Toda, H. Y., & Yamamoto, T. (1995). Statistical inference in vector autoregressions with possibly integrated processes. Journal of econometrics, 66(1-2), 225-250.‌ [DOI:10.1016/0304-4076(94)01616-8]
29. • Zivot, E., & Andrews, D. W. K. (1992). Further evidence on the great crash, the oil-price shock, and the unit-root hypothesis. Journal of Business & Economic Statistics, 10(3), 251-270.Akhlaghi Yazdinejad, E. and Shamsoddini, M. (2023). Examining the effect of aggressive tax policies on excess liquidity, taking into account the role of environmental and economic instability (combined view. Financial Accounting Research, 14(4), 83-108. [DOI:10.1080/07350015.1992.10509904]
30. bagherpur oskouie, E., & shakeri, A. (2024). Analysis of the relationship between inflation and the government budget deficit in Iran's economy: a wavelet coherence approach. Development of humanities, 4(8), 27-44.
31. Pourjamshidi, N., Sohaili, K., & Fattahi, S. (2023). Estimating the Impact of Banks' debt to the Central Bank on the Volume of Liquidity in Iran's Economy Using the ARDL Approach. Journal of Economic Essays: an Islamic Approach, 20(40), 147-166.
32. Tashkini, A., & Shafiei, A. (2005). Monetary and fiscal variables and the test of money neutrality. Business Research Journal, 35(1), 125-152.
33. Tavassoli S. (2024). Budget Deficits, Monetary Base, and Inflation: The Case of IRAN. EPRJ. 29(3), 3-44. [DOI:10.61882/jepr.29.3.3] [DOI:10.61882/jepr.29.3.3]
34. Hajamini, M. , Falahi, M. A. , Ahmadai Shadmehri, M. T. and Naji Meidani, A. A. (2017). The Effects of Budget Deficits Structure on Liquidity in Iran's Economy: A Central Bank Reaction Function Approach. The Journal of Economic Policy, 9(17), 145-172. [DOI:10.29252/jep.9.17.145] [DOI:10.29252/jep.9.17.145]
35. Dehghani, Ali, Ehyaei, Masumeh, Safavi, Bijan. "The Relationship between Budget Deficits,
36. Inflation and Money Supply in Iran." , vol. 8, no. 14, 2017, pp. 31-41.
37. Zamanizadeh, H., & Jalali Naini, A. R. (2016). Investigating the differential effects of liquidity components on output and prices: A vector error correction approach with nonstationary exogenous variables. Journal of Monetary and Banking Research, (27), 1-27.
38. Sargolzaei, M., Takloo, A., & Mahmoudi, M. (2022). The effect of banks' claims on the government and budget deficits on the liquidity of private banks in Iran. The Fourth Annual Conference of the Iranian Finance Association, Isfahan, Iran.
39. Sadeghi Amroabadi, B., & Kazemi, E. (2022). The Effects of Good Governance and Political Cycles on the Changes of Liquidity and Budget Deficit in Iranian Economy. Iranian Journal of Economic Research, 27(90), 171-207.
40. Samsami mazrae akhoond, H., & Bakhtiyari, A. (2022). Investigating the effects of financing the public sector budget deficit from the banking system: Evidence from the dynamic stochastic general equilibrium model (DSGE). Economic Modeling Research, 13(49), 112-152.
41. Farhangdoost, S., Naseri, S. F., & Fallahi, M. A. (2015). Investigating the relationship between oil revenues, budget deficit, money supply, and inflation in Iran. The First International Conference on Applied Economics and Trade*, Tehran, Iran.
42. Komijani A, Alinejad-Mehrabani F. (2012). Evaluating the Effectiveness of Monetary Transmission Channels on Production and Inflation besides Analyzing their Relative Importance in Iran's Economy. EPRJ. 17(2), 39-63.
بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به فصلنامه پژوهشنامه اقتصاد و برنامه ریزی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2026 CC BY-NC 4.0 |

Designed & Developed by : Yektaweb